Dienend leiderschap: corvee weghalen en vertrouwen bouwen
Ik heb nooit de ambitie gehad om manager te worden, maar ik werd het vrij vaak waar ik binnenkwam. Niet omdat ik per se “de baas” wilde zijn, maar omdat er dingen geregeld moesten worden en ik het dan maar oppakte. Die houding heeft mijn kijk op leiderschap gevormd: leiderschap is voor mij in de kern dienend, soms functioneel hiërarchisch en altijd situationeel. Als leider moet je in staat zijn doel te bepalen en jouw team(s) hierin mee te nemen en te faciliteren, wat hebben ze nodig om te kunnen presteren, zowel in middelen als emotioneel.
Mijn werk als leider draait niet om sturen op afstand, maar om het wegnemen van belemmeringen zodat mensen hun werk zo goed mogelijk kunnen doen. Dat klinkt eenvoudig, maar vraagt heel bewust gedrag.
Wat dienend leiderschap voor mij betekent
Dienend leiderschap is als concept al lang beschreven door Robert Greenleaf: de leider staat in dienst van zijn mensen, helpt hen groeien en zet het belang van het team boven zijn eigen ego. In de praktijk betekent dat voor mij onder andere:
- Ik voel me verantwoordelijk voor het corvee: bureaucratie, ruis, onduidelijkheid.
- Ik zie het als mijn taak om obstakels weg te nemen, niet om taken over de schutting te gooien.
- Ik investeer bewust in vertrouwen door toegankelijk te zijn en mezelf ook kwetsbaar op te stellen.
Dat lijkt misschien soft, maar het effect is keihard: hogere productiviteit, minder verzuim, meer eigenaarschap en betere resultaten. Moderne onderzoeken naar dienend leiderschap laten zien dat teams met zo’n leider meer betrokken en innovatiever zijn.
Gedrag benoemen en psychologische veiligheid
Een belangrijke component in mijn eigen stijl is gedrag bespreekbaar maken. Niet alleen in functioneringsgesprekken, maar dagelijks, door kleine observaties en de directe opvolging daarvan.
Psychologische veiligheid – het gevoel dat je zonder angst fouten, twijfels en ideeën kunt delen is volgens Amy Edmondson een sleutel voor lerende en presterende teams. Die veiligheid ontstaat niet vanzelf; je bouwt deze door:
- Fouten te zien als leermomenten, niet als aanleiding voor schuldvragen.
- Zelf ook toe te geven wanneer je iets verkeerd inschat.
- Mensen uit te nodigen om het oneens te zijn met jou of elkaar, als dit respectvol gebeurd brengt dit waarde toe. Maar dit vraagt wel wat van de mensen, over ego’s heen stappen, over hiërarchische verhoudingen. Leid dit dus goed in banen anders komt het net zo hard terug, maar dan negatief.
In gesprekken met teams stel ik dus niet alleen de vraag “Wat ging er goed?”, maar ook: “Waar lopen jullie op vast, en wat heb je van mij nodig om verder te komen?” Dat is dienend leiderschap in actie.
Top-down én bottom-up
Vaak wordt leiderschap gepresenteerd als of-of: of heel directief, of volledig zelf organiserend. In mijn ervaring werkt het beter als een hybride benadering.
- Top-down: de directie en leidinggevenden hebben de verantwoordelijkheid om richting te geven en duidelijke keuzes te maken.
- Bottom-up: de mensen op de werkvloer weten als geen ander wat er in de operatie speelt en wat klanten nodig hebben.
Dienend leiderschap verbindt die twee werelden. Je luistert goed naar de werkvloer én je helpt de strategie van boven concreet maken. Je bent daarmee schakel én facilitator, niet alleen beslisser.
Praktische gewoontes
Een paar simpele gewoontes die mij helpen om dit dienend leiderschap dagelijks te laten zien:
- Frequent vraag ik aan mijn team: “Wat is nu jullie grootste obstakel, en wat kan ik voor jullie oplossen?”
- Ik maak tijd voor informele gesprekken waarin werk en de mens achter de collega aan bod komen. De een bestaat niet zonder de ander.
- Wanneer een teamlid ergens meezit ben ik beschikbaar en maak ik enigszins mogelijk direct tijd voor ze vrij. Ik ben er voor hen, niet andersom.
- Ik elimineer negatief gedrag per direct en doe dat publiekelijk. Heel veel mensen storen zich aan dergelijk gedrag, het aanpakken hiervan is de basis van een gezamenlijk te vormen bedrijfs-, afdelingscultuur. Hetzelfde geldt voor positief gedrag. Samen schept dit de kaders waarbinnen een team wil werken, zich veilig en plezierig voelt.
- Dienend leiderschap is geen rolomschrijving op LinkedIn, maar iets wat je elke dag doet. Door consequent het belang van je team voorop te zetten, zorg je dat zij het beste werk kunnen leveren en dat is uiteindelijk waar elke organisatie beter van wordt.
- Stel gezamenlijke, concrete doelen op (maximaal 3) dikt schept gezamenlijkheid, duidelijkheid en eenheid
